AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Organizasaun non Governamentais husi World Vision Timor Leste (WVTL) hamutuk ho Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA) ofisialmente halao serimonia asina akordu Memorandum of Understanding (MoU) hodi haforsa implementasaun projetu Enhance Agroforestry for Resilient Timorense Households (EARTH) ou hadia liu tan Agrofloresta ba Uma Kain Timor oan sira neebe reziliente ho programa prinsipal hamutuk 6 iha Oecusse.
Serimonia asina MoU nee, hahu husi bensaun eskritoriu World Vision husi Amo Parokia Nosa Senhora do Rosario Oecusse, Pe. Carlos de Deus neebe fo bensaun orasaun no bensaun, kontinua kedan ho koa vita inaugurasaun nunee kontinua hikis bee hodi fo bensaun fo matak malirin ba eskritoriu foun nee no asina nota entendimentu entre WVTL ho PA-RAEOA iha Nunbei, sidade Oecusse, Segunda (8/9/2025).
Prezidente Word vision Timor Leste (WVTL), Jared Berends liu husi ninia diskursu dehan, projetu EARTH nee, atu haforsa agrofloresta ba uma-kain Timor Oan neebe reziliente, ho nia meta atu hasae seguransa ai-han no rendimentu no garantia benefisiu, sustentavel no justu ba Timor Oan feto no mane, inklui joven ho grupu vulneravel sira, liu husi setor agrofloresta neebe prosperu no reziliente ba klima.
Nia dehan, asina MoU nee ho objetivu prinsipal 4 mak hanesan tuir mai nee, primeiru atu garante partisipasaun no sentidu partensa husi komunidade no parseru iha inisiativa agrofloresta no agrikultura karbonu, liu husi planu komprensivu partisipatoriu.
Segundu, kontribui atu haree serbisu ekosistema neebe restaura ona no produtividade agrikola aumenta, liu husi pratika agrofloresta neebe reziliente ba klima. terseiru, igualdade jeneru no hakbiit feto avansadu liu husi dezenvolvimentu agrofloresta no kuatru, toos nain sira nia rendimentu aumenta husi produtu agrofloresta.
“Onra boot ida ba ita hotu, hodi asina MoU nee, tanba Word Vision hein kleur ona. World Vision serbisu iha Oecusse tinan rua ona, ami koko atu halo relasaun diak hodi haforsa serbisu iha Oecusse, tanba programa prinsipal 6 mak implementa ona iha Oecusse,” dehan Prezidente Word vision Timor Leste (WVTL), Jared Berends.
Nia afirma, programa prinsipal 6 nee, halao ona mos iha Munisipiu Bobonaro, Covalima, Baukau, Aileu inklui RAEOA, neebe hetan apoiu fundu husi parseriu internasional, Uniaun Europeia, DFAT ho parseriu ida husi nasaun Singapura hamutuk milhaun US$ 2,8 ho durasaun implementa durante tinan 5, hahu husi tinan tinan 2025 too 2030.
Nia akresenta, durante WVTL halao nia serbisu, aposta komite longu prazu ba sustentabilidade, hodi serbisu hamutuk ho parseriu sira hanesan Organizasaun Fundasaun Esperansa Enklave Oecusse (FEEO) nomos Governu.
“Bainhira ami komite hanesan nee, ami serbisu liu husi tinan 10, ida nee halo ami serbisu hamutuk ho parseriu sira hodi kria mudansa. Tanba nee liu husi asina MoU nee, halo ami komitmentu, hodi halo parseriu ho Oecusse no ami hatene ida nee ita bele halo deit ho Maromak nia grasa no nia favor,” nia katak.
Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse Ambeno (RAEOA), Regio da Cruz Salu, promete RAEOA sei sai dinamizador no impulsionador nuudar parseriu ativu ba projetu EARTH.
“Ami Governu empenha entidade tutelada no superintendente iha Oecusse neebe gia ami, sei sai parseriu neebe ativu, laos parseiriu neebe hein ita-boot sira mai koalia ho ami, maibe ativu atu ita hotu sai dinamizador, impulsador ba ita nia objetivu dezenvolvimentu, modelu neebe diak liu ba ita hotu. Ida-nee mak ami nia karater, mezmu loron ida ka liu, ami nia pozisaun nee iha serbisu no politika dezenvolvimentu institusional politika publiku RAEOA nian, tanba ita hakarak hahu ho povu atu re-orienta politika ida ba zona ekonomia espesial,” nia hateten.
Tanba nee, molok too neeba, presiza buat rua, hodi fo hanoin ba Governu no permisaun husi entidade tuteladu no superintendente iha RAEOA, bazea ba artigu 4.o, lei numeru 18/2024, neebe altera lei numeru 3/2014 ba krisaun RAEOA, katak povu mak tenke iha oin.
Nia dehan, iha buat rua importante tenke interpreta iha serbisu no intervensaun institusional, inisiativada no programa, primeiru tenke haforsa instituisaun baze ho jestaun ida diak no dinamiku, inspirativu atu hamenus no halakon pobreza.
Tuir observasaun STL iha serimonia asina MoU entre Prezidente Word vision Timor Leste (WVTL), Jared Berends ho Prezidente Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu, akompanhia husi Komisariu Komisaun Funsaun Publiku, Jose Telo Soares Cristovao, Koordenador Komisaun Ezekutivu Zona Ekonomia Espesial ba Dezenvolvimentu Oecusse-Ambeno (ZEEDOA, Hercolano de Sousa, Amo Paroquia Nossa Senhora do Rosario Oecusse, Pe. Carlos de Deus, Diretor Rejional sira, xefe suku no jestor Postu Administrativu sira, serbisu saude no edukasaun agrikultura inklui Organizasaun Naun Governamental lokal sira iha Oecusse.
Jornalista: Joseph Koa
Editor: Joseph Koa







