Benefisiariu iha Namanei Nia Kontribuisaun Folin Laek ba UNP

Foto: STL/Tomas Reis

QUELICAI ANTIGU, STLTIMORLESTE.com – Benefisiariu Uma Naroman ba Povu neebe implementa husi Programa Nasional Dezenvimentu Suku (PNDS) faze daruak nian iha Suku Namanei, Postu Administrativu Quelicai Antigu, Munisipiu Baucau, nia kontribuisaun folin laek ikus hela iha uma mamuk, tanba laiha mobiliariu hanesan kama no kulsaun inklui sasan seluk tan neebe tuir kompromisu husi ekipa Programa Nasional Dezenvimentu Suku (PNDS) Postu ba benefisiariu sira.

Uma Naroman ba Povu neebe konstrui ba benefisiaria no benefisiariu sira iha Suku Namanei faze daruak hamutuk 9, iha neebe uma 3 benefisia ba inan faluk nain 3 iha Aldeia Wasufa, uma 3 benefisiu ba Aman difisiensia ida, oan kiak ida no inan faluk ida iha Aldeia Daikou enkuantu uma 3 iha Aldeia Loirae.

Husi uma 9 refere ho tipu 61m², neebe kada uma iha kuartu tolu, sala ida no konstrui mos dapur ida no fatin sanitariu ida iha liur, iha neebe kompostu uma kuartu tolu, dapur ida no fatin sanitariu ida ba kada benefisiariu no benefisiaria konstrui ho valor orsamentu US$ 17,000.00.

Planu Orsamentu ba Implementasaun (POI) husi PNDS neebe STL asesu, ba UNP neebe konstrui ho valor orsamentu US$ 17,000.00 nee, ba material fabrikadu aloka US$ 10,096.65 responde ba item 86 neebe inklui mos ai medida 5/7 cm kualidade kelas III ho total folin US$ 175.00 ba estaka uma.

Tuir Planu Orsamentu ba Implementasaun (POI) husi PNDS ba UNP neebe konstrui ho valor orsamentu US$ 17,000.00 nee, ba material servisu aloka US$ 569.35 responde ba item 28 inklui mão de obra ba badaen no trabalhador aloka US$ 3,434.00.

Aliende mos tuir Planu Orsamentu ba Implementasaun (POI) husi PNDS ba UNP neebe konstrui ho valor orsamentu US$ 17,000.00 nee, ba transportasaun ho aloka orsamentu US$ 2,900.00 responde ba item lima (5) mak hanesan, tula material no ekipamentu servisu aloka US$ 770.00, tula rai henek ba hada no fui US$ 700.00, tula britas US$ 480.00, tula rai henek ba ateru US$ 200.00 inklui fatuk US$ 750.00.

Benefisiaria inan faluk husi Aldeia Wasufa, Celestina Vaz aprezenta, molok implementa programa UNP ekipa husi Programa Nasional Dezenvimentu Suku (PNDS) realiza enkontru ho benefisiaria no benefisiariu sira hotu fo hanoin ba benefisiaria no benefisiariu sira apoiu material lokal ba konstrusaun nian hanesan fatuk ba hadan fondasi nian no ain ba estaka nian, nunee osan husi US$ 17,000.00 nee bele iha restu hodi sosa mobiliariu sira hanesan meza kadeira, armariu, kama, kulsaun no seluk tan.

Nunee durante konstrusaun uma, inan faluk nee halo tuir, tesi ai ba estaka, aldame hili fatuk ba fondasi uma kontribui ho voluntaria, kuru bee lao ain distansia dook ba konstrusaun uma, dapur no fatin sanitariu too finaliza, tanba hakarak hela uma refere ho mobiliariu, maibe finalmente realidade neebe nia hasoru mak hela iha uma mamuk, iha neebe durante tinan ida nia toba deit iha sementi leten, tanba laiha kama iha uma refere.

“Sira dehan osan hotu ona, neebe ami nian mak uma nee deit, hau triste tanba hau ajuda sira hili fatuk, tein ba badaen, maibe sira fo hau uma mamuk deit kleur ona hau toba deit iha rai mak familia halo kama lori mai, foin mak fulan neen hanesan nee hau toba iha kama, maibe tinan ida resin nee hau toba deit iha rai uza triplek ida,” Benefisiaria inan faluk, Celestina Vaz hateten ba STL iha Daramuru Wasufa, Domingo (10/05/2026).

Benefisiaria faluk husi Aldeia Wasufa, Etalvina Pereira nia uma neebe besik hela rin eletrisidade, seidauk hetan koneksaun enerjia eletrisidade mezmu uma laran instalasaun fiu kompletu, maibe kestaun seluk neebe halo benefisiaria nee kestiona mak, UNP neebe pertense ba nia hahu nakfera no sente triste liu tan mak durante prosesu konstrusaun uma hanesan benefisiaria kontribui ai ba estaka uma no fatuk karada 10 ba fondasi uma inklui ai ba estaka no aldame nian, iha neebe kontribuisaun sira nee ho voluntaria, tanba atu garante mobiliariu, maibe rezultadu hikus fo uma mamuk.

“PNDS dehan sasan uma laran atu kompletu, kama kulsaun, armariu, nee ami mak apoiu fatuk mak sira tula, ai ba aldame nee para osan resin nee sosa sasan uma laran, maibe too klaran osan hotu sasan uma laran mos laiha,” Etalvina Pereira konta.

Benefisiaria faluk husi Aldeia Wasufa pertense ba Helena Soares neebe fila hikas ona ba Aman Maromak kadunan Santo, familia Fernando Roque Filipe fo testemunha, antes benefisiaria sei moris hela deit uma mamuk, tanba laiha mobiliariu sira hanesan kama, kulsaun, armariu, meza kadeira no seluk tan.

“Uma nee sira hela sasan laiha,” hateten familia Fernando Roque Filipe

Benefisiariu husi Aldeia Daikou, Francisco Filipe mos aprezenta, antes enkontru ho ekipa PNDS iha nivel Suku molok implementa konstrusaun uma, promete ona katak, bainhira uma finaliza sei aransa mobiliariu, maibe ikus benefisiariu nee hela uma mamuk, tanba nee tinan rua ona benefisiariu nee toba deit iha rai.

“Uluk enkontru dehan sasan iha, maibe uma hotu ona sasan laiha, hau triste osan nee halo hotu uma nee ga lae hau la hatene, maibe uma nee mamuk tinan rua ona hau tona deit iha rai,” Francisco Filipe konfesa.

Benefisiariu nee nia oan feto Salustiana Pereira kestiona implementasaun uma refere, tanba inisiu servisu parte benefisiariu ho familia kontribui fatuk ba fondasi uma no ateru rai iha uma laran, maibe hela iha uma mamuk.

“Sira dehan sasan laiha neebe ba hela iha neeba, ami la hatene dehan osan laiha ona sasan laiha. Sasan iha laran nee ami mak hola, kama laiha katuas toba deit iha triplek leten,” Salustiana Pereira komenta.

Benefisiariu husi Aldeia Daikou, Fernando Roque Filipe sente kontente hetan uma naroman ba povu husi Governu, tanba durante hanesan oan kiak no sofre kondisaun saude la permite atu konstrui uma hela deit iha uma aat, mak Governu apoiu uma refere liu husi PNDS hakmaan tebes nia sofrementu ba uma hela fatin, maibe uma naroman ba povu neebe nia hetan ho mamuk, tanba laiha mobiliariu hanesan kama kulsaun no seluk tan obrigadu sira tenke toba deit iha rai.

“Ami hela iha uma nee toba deit iha rai. Uluk maluk sira neebe mak hetan UKL nee sira hetan agora ikus nee la hetan, Governu nee nia hanoin nusa ami hakarak hatene,” Fernando Roque Filipe kestiona.

Nia mos aprezenta, uma naroman ba povu neebe atribui ba nia iha tempu udan, udan bee tenke tama iha kuartu rua, tanba kalen neebe taka laos hetan estragus husi ai no seluk tan hodi udan been sulin tuir tama no nalihun iha kurtu laran, maibe taka mak la ho diak.

Nunee nia parte ho nia maun taka ona ho sementi dala rua, maibe kuartu rua iha tempu udan, udan been nafatin tama rezulta labarik sira labele deskansa.

Benefisiaria faluk husi Aldeia Daikou, Sabina Filipe kestiona komprimisiu PNDS nian ba benefisiariu UNP sira iha Suku Namanei, tanba liu husi enkontru ekipa PNDS promete, bainhira benefisiariu no benefisiaria badinas kontribui fatuk ba fondasi no seluk tan too uma finaliza sei hela uma ho mobiliariu, tanba nee hanesan benefisiaria kontente inisiu konstrusaun uma hahu kontribui fatuk ba fondasi, ateru uma laran inklui fo han hemu ba badaen, maibe ikus hela iha uma mamuk iha neebe uma refere mos parte plafond seidauk finaliza.

“Enkontru sira dehan uma nee hotu sasan kompletu armariu kama kulsaun kompletu hotu mak bele hela, maibe uma hotu ami hela uma mamuk, dapur mos mamuk, uma nee mos plafond seidauk hotu dehan husi hela dada hotu fiu eletrisidade mak taka, maibe agora seidauk taka,” Sabina Filipe katak.

Nia hatene, uma pertense ba nia mezmu seidauk inagura no entrega ofiasial, maibe hela ona tinan tolu ho uma kondisaun mamuk, tanba orienta husi PNDS no Suku.

Sidadaun Rosa Filipe Soares iha Namanei mos kestiona, pesoal PNDS neebe responsabilidade ba konstrusaun UNP tula nia fatuk karada 12 no promete kada karada ho folin US$ 20, iha neebe fatuk karada 12 sira tula ona, maibe seidauk fo osan.

“S mak dehan fatuk nee imi hili hamutuk mak P mai tula ret ida US$ 20, maibe tula tiha la fo osan ba ami, tanba nee ami ejize,” Rosa Filipe Soares haktuir.

Liga asuntu fatuk karada 12 neebe inisial P tula no too agora seidauk selu, STL tenta konfirma P iha nia rezidensia Namanei no inisial S iha Kelikai Antigu, maibe la fo komentariu.

Enkuantu entre ema neebe servisu ho badaen ba konstrusaun uma UNP faze daruak iha Suku Namanei ida hateten, nia parte hetan kontratu servisu ho badaen ba konstrusaun uma ida ho valor US$ 2,900.00, maibe tuir POI uma ida mão de obra ba badaen no trabalhador aloka US$ 3,434.00.

No uma neebe nia servisu ba kontribui fatuk karada balun, iha neebe kada karada folin US$ 40.00 tuir POI, maibe pesoal nee la hetan osan husi fatuk karada neebe nia kontribui.

Nia mos dehan, parte tekniku PNDS orienta nia foti ai ba aldame ho folin US$ 50, ense bee profil 4 neebe kada profil folin US$ 20, las besi folin US$ 80, loster US$ 18, monta odamatan no janela US$ 100, iha neebe servisu remata ona, maibe osan hirak nee seidauk simu.

“Momentu enkontru hau mak husu maibe sira dehan osan laiha ona, hau husu beibeik maibe tekniku dehan osan laiha,” hateten pesoal neebe servisu ho badaen iha konstrusaun uma UNP faze daruak nee.

Xefe Suku Namanei José Ximenes liu husi via telefone hatete, liu husi enkontru ba implementasaun UNP faze daruak tuir kriteira benefisiariu no benefisiaria atu hetan deit uma no atual hela iha uma mamuk, tanba orsamentu neebe aloka kuaze ezekuta hotu ba konstrusaun.

“Nee bazeia ba saldo neebe iha, kuandu saldo zero sira hetan deit uma, husi Munisipiu tun mai halo sosializasaun ai imi kontribui gratuita fatuk buat neebe iha nee imi ajuda kuandu osan restu iha sosa fali sasan hatama iha uma laran, kuandu osan restu laiha, tanba ita dook husi loja rai henek neebe balu tula iha Laga Vemasse mak osan la too entaun ita hetan deit uma, ida nee mak momentu enkontru PNDS koalia,” José Ximenes hatete.

Nia rekonhese, atual benefisiariu no benefisiaria sira hela ona iha uma, maibe enkontru final iha nivel Suku seidauk realiza, tanba kestaun tekniku troka tejoreiru PNDS iha Suku, neebe razaun nota pagamentu ba UNP faze daruak lakon.

“Ida nee mak horibainra Munisipiu tun tiha ona koalia estrutura Postu nian bolu tejoreiru anterior nian nee atu rezolve, tanba nota lakon pagamentu too ona faze neebe osan hira mak seidauk selu nee nia tenke responsabilidade ba orsamentu sira nee,” José Ximenes katak.

Liga asuntu nee STL tenta konfirma Diretor PNDS Munisipiu Baucau, maibe la fo komentariu, tanba seidauk simu relatoriu final ba implementasaun UNP faze daruak iha Suku Namanei.

(Ekipa STL)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *