DILI, STLTIMORLESTE.com — Diretór-Jerál OMS, Tedros Adhanom Ghebreyesus hatete, OMS kontinua haforsa resposta emerjénsia no asesu servisu saúde ba komunidade afetadu.
Tedros hato’o deklarasaun ne’e iha diskursu abertura Sesaun 79.º Komité Rejionál Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) ba Sudeste Aziátiku, iha Centru Konvensaun Dili, Segunda (07/09/2026).
Nia hatete, OMS mobiliza ona suprimentu saúde ba emerjénsia, materiál prevensaun no kontrolu infesaun, no fasilidade temporáriu atu responde ba nesesidade komunidade sira ne’ebé afetadu husi dezastre no situasaun grave.
OMS mós haruka pesoál adisionál atu hametin vigilánsia no resposta ba emerjénsia, liuliu atu prevene surtu moras no garante asesu ba servisu saúde esensiál.
“Maski atensaun mundiál muda ba situasaun iha fatin seluk, OMS sei nafatin hamutuk ho ita no prontu atu fó asisténsia ne’ebé presiza,” dehan Tedros.
Nia hatete, tinan ida-ne’e sai períodu difísil ba rejiaun no mundu tanba nasaun barak afetadu husi dezastre no situasaun grave, enkuantu finansiamentu internasionál mós hasoru mudansa no redusaun signifikativu.
Tedros mós afirma, tinan kotuk sai períodu difísil ba OMS rasik. Maibé, nia konsidera krize sira nu’udar oportunidade atu haforsa foku, prioridade no servisu organizasaun.
Nia hatete reforma OMS no mudansa iha finansiamentu saúde globál hatudu fraqueza iha arquitetura saúde globál ne’ebé presiza resposta.
Iha Asambleia Mundiál Saúde iha Maiu, nasaun membru sira aprova ona prosesu reforma konjuntu entre Sekretariadu OMS no nasaun membru sira, ho objetivu harii arquitetura saúde globál ne’ebé tau nasaun iha sentru, inkluzivu no transparente.
Tedros mós hato’o apresiasaun ba lideransa rejionál durante períodu ne’e no parabéns ba lider foun sira ne’ebé simu responsabilidade.
Nia agradese ba Dr. Buddha tanba simu papel lideransa iha tempu ne’ebé difísil.
Reuniaun Komité Rejionál ida-ne’e sei sai reuniaun ikus ne’ebé Tedros partisipa nu’udar Diretór-Jerál OMS, antes remata nia mandatu iha Agostu 2027.
Ba tinan ikus nia mandatu, Tedros husu nasaun membru sira atu fó atensaun ba prioridade prinsipál haat: finansiamentu sustentável, haforsa OMS, reforma saúde globál no Akordu Pandemia.
Kona-ba finansiamentu, nia husu nasaun membru sira atu aprova aumentu tuirmai ba kontribuisaun obrigatóriu iha Asambleia Mundiál Saúde tinan oin mai.
Segundo Tedros, aumentu kontribuisaun sira ne’ebé aprova ona ajuda OMS sai organizasaun ne’ebé reziliente no independente, no hamenus impaktu hosi redusaun finansiamentu.
Nia mós husu atu konsolida prosesu transformasaun, prioridade no realinhamentu OMS hodi garante organizasaun ne’e servisu ho neutralidade, imparsiálidade no integridade.
“Hau fiar katak OMS la sei fraku tanba falta osan de’it, maibé bele fraku tanba falta integridade,” tenik nia.
Tedros mós husu nasaun membru sira atu partisipa ativu iha reforma arquitetura saúde globál, hodi harii sistema ne’ebé efetivu, eficiente no apropriadu ba nesesidade mundiál.
Kona-ba Akordu Pandemia, nia husu nasaun membru sira atu finaliza negosiasaun hodi bele tama ba prosesu ratifikasaun no implementasaun.
Nia hatete, akordu ne’e sei importante atu haforsa preparasaun no resposta mundiál ba pandemia sira iha futuru.
Ba Timor-Leste no rejiaun Sudeste Aziátiku, Tedros konsidera reuniaun ne’e oportunidade importante atu fó atensaun ba asuntu saúde komún no hametin kooperasaun entre nasaun membru sira.
Nia mós lembra nia primeiru partisipasaun iha Komité Rejionál iha Maldivas, iha 2017, no afirma katak dezafiu saúde boot sira nafatin eziste.
“Ita hasoru dezafiu boot, maibé la iha kauza ida ne’ebé boot liután duké saúde no bem-estar povu sira,” dehan Tedros.
(dom)







