DILI, STLTIMORLESTE.com — Traballadór setór privadu balu kontinua moris ho tusan tanba saláriu mínimu US$115 la to’o atu kobre nesesidade bázika, enkuantu Governu kontinua hein estudu atu deside kona-ba aumentu saláriu.
Observadór ekonomia, Silveiro da Costa hateten katak, kustu moris iha Dili sa’e maka’as, maibé rendimentu traballadór sira nafatin ki’ik.
“Ho US$115 atu sosa foos 25 kg presiza US$15, mina US$6, no aluga uma US$ 60. Seidauk sura eskola oan no kustu moras. Traballadór moris ho tusan,” Silveiro hateten ba STL iha Delta, Díli, Tersa (13/10/2026).
Kona-ba pozisaun Governu ne’ebé dehan presiza estudu kle’an molok hasa’e saláriu, Silveiro konsidera estudu importante, maibé labele sai razaun atu adia desizaun durante tinan barak.
“Estudu ne’e nesesidade téknika duni, maibé labele sai razaun atu adia ba tinan lima ka 10. Estudu labele mate ema nia kabun,” nia esplika.
Nia hatutan katak, bainhira saláriu nafatin ki’ik durante tinan barak no folin hahán sa’e, família traballadór sira hasoru presaun boot.
Situasaun ne’e bele hamenus motivasaun traballadór no halo inan-aman difisil atu asegura edukasaun ba oan sira.
Silveiro argumenta katak, saláriu mínimu ne’ebé aumenta sei hadi’a poder kompra traballadór sira nian, enkuantu empreza sira bele nafatin hetan lukru, tanba osan ne’ebé traballadór gasta sei ajuda movimenta ekonomia lokál.
“Se traballadór simu US$ 200, sira sei sosa iha loja lokál, no osan sei fila ba ekonomia lokál. Ida ne’e estimula negósiu, la’ós hamate,” nia dehan.
Atu rezolve problema ne’e, Silveiro sujere Governu determina prazu fulan tolu atu remata estudu no aplika medida temporária, hanesan subsídiu transporte ka hasa’e saláriu ba US$ 150. Nia konsidera US$ 200 to’o US$230 hanesan montante ne’ebé adekuadu.
“Ekonomia nasionál tenke serve ema, la’ós ema serve ekonomia. Saláriu ne’e la’ós esmola, ne’e direitu,” nia konklui.
Iha parte ketak akademista Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Deolindo de Jesus mós kritika resposta Governu nian, ne’ebé tuir nia haree seidauk hatudu vontade polítika atu rezolve problema saláriu mínimu.
“Governu hatene US$ 115 la to’o, maibé kontinua subar iha kotuk estudu. Fulan tolu to’o fulan neen sufisiente se iha seriedade. Traballadór sira nia moris loroloron mak sai todan,” Deolindo hateten.
Deolindo rekomenda Parlamentu Nasionál bolu SEFOPE, atu aprezenta progresu estudu kada fulan.
Nia mós husu, sindikatu sira atu la nonook no sosiedade sivíl atu kontinua halo fiskalizasaun.
Nia alerta katak, se laiha presaun públika, saláriu mínimu bele nafatin iha US$ 115 to’o tinan 2030.
Enkuantu traballadór loja ida iha área Hudi Laran, Jose Mendonca, mós hato’o ninia difikuldade atu sustenta família ho saláriu US$ 115 kada fulan.
“Ha’u servisu hosi tuku 8 dadeer to’o tuku 6 kalan, maibé fulan ida hetan US$ 115 de’it. Selu aluga uma US$ 60, sosa foos no mina US$ 20, restu uitoan de’it. Bainhira oan moras, ha’u tenke todan ka deve iha viziñu,” Jose hateten.
Nia husu Governu atu foti medida lalais, tanba rendimentu ne’ebé simu agora la to’o atu kobre nesesidade família nian.
“Ami husu Governu atu tau matan lalais, tanba ami moris ho susar duni,” nia dehan.
(car)






