BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Ministériu Edukasaun (ME) fó pose ba koordenadór pre-eskolar na’in 333 iha territóriu nasionál, hodi formaliza sira nia kargu no permite sira simu subsídiu koordenasaun, bazeia ba dedikasaun no esperiénsia ne’ebé sira iha durante tinan barak.
Diretór-Jerál Pre-eskolar, Ensinu Báziku no Rekorrente, Apolinário Serpa Rosa, hateten katak koordenadór sira ne’ebé voluntáriu no voluntária hahú hala’o responsabilidade iha pre-eskolar iha nivel munisipál entre tinan 2004–2014.
“Iha territóriu nasionál hamutuk 333. Agora ita iha pre-eskolar kuaze 700, públiku de’it 604. Husi 604 ne’e, ita konsidera sira ne’ebé iha dedikasaun kleur liu, entaun ita fó pose ba sira hanesan koordenadór,” Apolinário hateten ba jornalista sira, hafoin serimónia termu aseitasaun no pose ba koordenadór pre-eskolar na’in 13 iha Munisípiu Baucau, iha Salaun Infordepe, Vila Nova, Kinta (29/10/2026).
Nia esplika katak profesór sira ne’ebé simu pose ona nu’udar koordenadór pre-eskolar, antes ne’e sai ona funsionáriu públiku, maibé seidauk simu subsídiu espesífiku ba kargu koordenasaun.
Ho pose ne’e, sira nia kargu sai ofisial tuir regra ne’ebé aplika ba komisaun funsaun públika, no sira bele simu subsídiu ba kargu koordenasaun ne’ebé sira hala’o.
“Ho toma posse ne’e, sira bele hetan ona subsídiu ba kargu xefia nian,” Apolinário akresenta.
Nia dehan katak, desizaun atu fó pose ba koordenadór na’in 333 bazeia ba prosesu identifikasaun ne’ebé konsidera sira nia tempu servisu, dedikasaun no kontribuisaun durante sai koordenador voluntáriu no voluntária.
Nia informa, Ministériu deside fó uluk rekoñesimentu ba koordenadór sira ne’ebé servisu kleur ona, enkuantu pre-eskolar públiku balu ne’ebé foin estabelese seidauk maibé, Ministériu sei kontinua buka solusaun atu atinje pre-eskolar sira ne’ebé seidauk inklui iha prosesu pose.
Apolinário hein katak, pose ne’e bele hametin responsabilidade koordenadór sira nian, liuliu atu hasa’e taxa matríkula labarik sira ho idade tinan 3–5 iha sira-nia suku, hodi garante asesu ba edukasaun pré-eskolar.
Tanba, tuir Planu Estratéjiku (PE) 2011–2030, ME iha meta atu garante asesu ba edukasaun pré-eskolar ba labarik idade tinan 3–5 to’o 60% iha tinan 2028.
“Atu atinje 60% ne’e, husu maluk sira atu haka’as an liután hodi identifika labarik sira ho idade tinan 3–5 iha suku ida-idak, atu sira bele asesu edukasaun pré-eskolar,” Apolinário rekomenda.
Iha serimónia hanesan, Prezidente Autoridade Munisipál Baucau, Veneranda Lemos, enkoraja koordenadór pre-eskolar na’in 13 iha Munisípiu Baucau ne’ebé simu pose atu hala’o knaar ho responsabilidade no integridade.
Nia subliña katak, kargu ne’e ezije komprimisu, tanba prosesu pose inklui juramentu tuir lei no fiar relijiozu ne’ebé sira adota.
“Ha’u husu sira atu hala’o knaar ho responsabilidade, tanba sira tau liman iha Bíblia leten no jura atu kumpre lei. Juramentu ne’e labele sai falsu, tanba Maromak akompaña osan ne’ebé ita simu no knaar foun ne’ebé ita simu,” Veneranda Lemos dehan.
Eis-deputada ne’e mós enkoraja koordenadór sira atu fó atensaun ba labarik idade tinan 3–5, hodi prepara sira ba futuru nasaun nian.
Enkuantu Koordenadora pre-eskolar públiku Bercoli, Bernardina Freitas, ne’ebé simu pose, hateten katak kargu koordenadór la’os priviléjiu, maibé responsabilidade boot atu prepara labarik sira molok tama ensinu báziku.
Nia dehan katak, koordenadór sira tenke identifika labarik hotu iha sira-nia suku, inklui sira ne’ebé hela iha área rurál no fatin remotu, atu la iha labarik ida mak lakon oportunidade atu asesu edukasaun.
“Responsabilidade ami nian mak atu akumula labarik sira hotu iha área rurál, atu sira bele asesu edukasaun hanesan. Ami sei la husik labarik ida iha kotuk, maibé sei lori sira atu asesu edukasaun ho kualidade hanesan sira-nia kolega sira seluk,” Bernardina dehan.
Maski simu ona pose no sei hetan subsídiu ba kargu koordenasaun, Bernardina hateten katak dezafiu sei kontinua ba implementasaun iha terenu, liuliu iha área remota ne’ebé asesu estrada limitadu.
Kondisaun ne’e dala barak sai obstákulu ba koordenadór sira atu vizita aldeia no koordena ho inan-aman hodi lori labarik sira ba eskola pré-eskolar.
Maski hasoru difikuldade ne’e, Bernardina promete katak nia sei kontinua bá to’o iha área remota sira atu halo koordenasaun ho inan-aman, hodi garante labarik hotu hetan oportunidade atu asesu edukasaun pré-eskolar.
(tom)






