DÍLI, STLTIMORLESTE.com — César Valente kritika alerta Governu kona-ba El Niño, tanba depois deklarasaun kona-ba bailoron naruk, udan tun fali, ne’ebé hamosu dúvida kona-ba informasaun meteorolójika ba públiku.
El Niño mak fenómenu klimátiku ne’ebé bele altera padraun udan no temperatura. Fenómenu ne’e bele afeta disponibilidade bee, produsaun agríkola no atividade loroloron komunidade.
Bainhira iha alerta kona-ba bailoron naruk, agrikultór sira presiza prepara sira-nia to’os atu hamenus risku ba produsaun. Tanba ne’e, informasaun kona-ba kondisaun tempu sai importante ba sira-nia desizaun.
Maibé, udan tun fali depois alerta sai bele hamosu dúvida iha públiku, kona-ba evolusaun kondisaun meteorolójika.
Situasaun ne’e mós levanta kestionamentu kona-ba oinsá informasaun, no preparasaun ba risku klimátiku comunica ba komunidade.
Maski udan tun fali, ida-ne’e mesak la signifika katak risku El Niño lakon ona. Avaliasaun meteorolójika kontinua importante, atu determina posibilidade falta udan no impaktu ba bee no agrikultura.
Tanba ne’e, informasaun ofisiál presiza sai ho klaridade no bazeia ba dadus meteorolójika, atu komunidade bele komprende risku no prepara an tuir kondisaun ne’ebé bele mosu.
Eis-deputadu CNRT no Prezidente Movimentu Reafirmasaun Reformasaun Nasional (MORRENA), César Valente, konsidera katak deklarasaun Governu kona-ba El Niño la reflete realidade iha terrenu, tanba udan tun fali depois alerta bailoron naruk.
“Governu deklara El Niño, dehan sei bailoron naruk, maibé agora udan mai fali ona. Povu konfuzaun. Agrikultór sira halerik tanba sira-nia preparasaun la tuir realidade,” dehan César Valente ba STL, iha Díli,Kuarta (28/10/2026).
Nia husu, Governu atu hadi’a sistema informasaun públika no koopera ho espesialista sira, no universidade atu garante katak deklarasaun kona-ba kondisaun klimátika bazeia ba dadus ne’ebé klaru.
“Se Governu la iha dadus ne’ebé klaru, di’ak liu koopera ho espesialista sira no universidade. Labele fó sai deklarasaun ne’ebé ikus mai falha total,” nia afirma.
Iha parte seluk, Akademista Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Silveiro da Costa, konsidera katak situasaun ne’e presiza avaliasaun sériu, ho baze ba peskiza sientífika no dadus meteorolójika ne’ebé akuradu.
“Fenómenu El Niño ne’e presiza estudu sientífiku ne’ebé kle’an. Governu labele de’it halo deklarasaun polítika, maibé tenke bazeia ba dadus meteorolojia ne’ebé akuradu,” dehan Silveiro.
Silveiro hatutan katak universidade sira prontu atu apoia Governu iha peskiza klimátika, atu informasaun ne’ebé fó ba públiku iha futuru bazeia ba estudu sientífiku.
Antes ne’e, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão relata katak Prezidente Repúblika José Ramos-Horta mós, alerta kona-ba posibilidade falta udan ne’ebé bele hamosu problema bee iha komunidade.
“Kuidadu ba problema El Niño, tanba se udan la tun, bee bele sai problema boot. Se bee maran hotu, ita sei hetan difikuldade atu hemu,” dehan Xanana.
Xanana hatete katak, Governu preokupa ho impaktu El Niño, no sei kontinua estuda situasaun antes foti desizaun kona-ba medida sira ne’ebé presiza.
Nia esplika katak, depois diskusaun kona-ba Orsamentu Jerál Estadu iha Parlamentu Nasionál, Governu sei haree mós preparasaun atu hasoru El Niño.
Preparasaun sedu no informasaun meteorolójika ne’ebé klaru, bele ajuda komunidade hamenus risku falta bee no estragu produsaun agríkola.
(car)






