DILI, STLTIMORLESTE.com – Sientista no peritu iha área kriptografia, Gilles Brassard, hatete privasidade ema nia presiza proteje.
Sientista no peritu iha área kriptografia, Gilles Brassard, hato’o pozisaun konaba importánsia privasidade, konfiansa no protesaun informasaun iha era dijitál, durante diskursu iha Simeira dala-4 kona-ba Siénsia ba Dezenvolvimentu, iha CCD, Tersa (25/08/2026).
“Privasidade tenke sai preokupasaun importante ba sosiedade, maski ema balu hanoin katak sira la presiza preokupa tanba la iha buat ida atu subar,” dehan nia.
Tuir Brassard, hanoin ne’e la konsidera risku sira ne’ebé bele mosu iha futuru. Nia esplika katak buat ne’ebé ema halo ohin bele legal no lejítimu, maibé situasaun bele muda bainhira governu muda, ka bainhira lei no politika sira hetan alterasaun.
“Ita la bele hatene ho serteza saida mak sei akontese iha futuru,” mak hanesan pozisaun prinsipál Brassard kona-ba nesesidade atu proteje privasidade.
Nia fó ezemplu kona-ba direitu no liberdade individuál sira ne’ebé bele hetan mudansa tuir situasaun polítika no governu. Buat ne’ebé antes konsidera legal bele sai ilegal se governu foun halo mudansa ba lei.
Brassard mos subliña katak situasaun hanesan ne’e bele akontese iha nasaun ida-idak. Tanba ne’e, nia konsidera importante atu sosiedade iha ferramenta kriptografia no mekanizmu privasidade ne’ebé bele ajuda ema rai informasaun konfidensiál, proteje dadus privadu no halo komunikasaun ho seguransa.
Maski nia hato’o apresiasaun ba governu Timor-Leste ohin loron, Brassard husu atu haree ba futuru, tanba la iha ema ida bele hatene ho certeza oinsá governu no politika sira sei muda iha tinan sira tuir mai.
Tuir nia, konfiansa ba governu ohin loron la signifika katak ita bele abandona protesaun privasidade ba futuru. Privasidade, liu-liu iha era dijitál, tenke haree hanesan direitu no protesaun ne’ebé presiza kontinua, independentemente husi mudansa governu ka politika.
Brassard nia mensajen iha Simeira ne’e foka ba nesesidade atu sosiedade komprende katak kriptografia la’ós de’it kona-ba teknologia, maibé mos kona-ba liberdade, privasidade no protesaun direitu individuál iha futuru.
Nunee mos Whitfield Diffie, Consulting Scholar iha Center for Internasional Security and Coperation Stanford University iha Simeira Siénsia ba Dezenvolvimentu dala-4, iha CCD, nia pozisaun prinsipál foka ba konfiansa no seguransa iha mundu dijitál, liu liu kona-ba oinsá kriptografia bele ajuda proteje komunikasaun, informasaun no privasidade ema nian.
Nia hanesan Laureadu Turing Award no konsideradu nu’udar ida husi pioneiru importante iha kriptografia moderna, liuliu tanba nia kontribuisaun ba public.
Whitfield Diffie hato’o pozisaun katak konfiansa sai elementu fundamentál iha mundu dijitál, no kriptografia iha papel importante atu garante seguransa no privasidade iha komunikasaun dijitál.
(eme)







