DILI, STLTIMORLESTE.com —Governu bandu vendedor ambulante faan iha trotoar, maibe husik komersiante Xina okupa fatin estratejiku iha Kapitál Dili, liu husi operasaun konjunta neebe kompostu husi SEATOU, Autoridade Munisípiu Dili, DNTT, PNTL no F-FDTL, neebe hatudu Governu hakarak foti deit meius lalais sem kria solusaun neebe ho durasaun ba komersiante kiik sira.
Akademista UNTL, José da Silva deklara katak, Governu hatudu inkapasidade boot ba ordenamentu territorial, tanba foti deit meius bandu ka duni em-jeral no uza forsa obrigatoriu hodi hanehan vendedor kiik sira.
“Ita haree, envolvementu forsa armada F-FDTL no PNTL hodi duni no foti bens komersial vendedor sira nian hatudu katak Governu la prepara fatin alternativu neebe merese. Asaun nee laos solusaun no hatudu atitude matan-delek ba moris sosial povu nian, no operasaun nee sei la dura ba tempu naruk,” dehan José ba STL iha Kaikoli, Díli, Kinta nee (23/07/2026).
Tuir observasaun akademista nian, envolvementu F-FDTL no PNTL ba duni vendedor ambulante sira kria tauk iha komunidade nia leet no hatudu katak autoridade sivíl sira falha iha jestaun sidade.
Nia hatutan katak, operasaun sira hanesan nee baibain dura deit semana ida ka rua, no la rezolve problema sidade nian iha tempu naruk.
Atu rezolve kestaun nee, Akademista José husu ba SEATOU no Autoridade Munisípiu Dili atu kria Master Plan sidade nian, fasilita zona espesífika ba komersiu ambulante, no fo edukasaun sivika permanente ba komunidade.
Iha parte ketak, Observador Ekonomia, Manuel da Silva hateten katak, Governu tenke haree kestaun nee husi perspetiva sosiál no ekonomiku, laos husi aspetu seguransa deit. Manuel da Silva enfatiza katak sem dadius no alternativu neebe klaru, operasaun duni vendedor sira sei prejudika fali movimentu rendimentu ba família kiik sira, no aumenta taxa desempregu iha Kapital Dili.
Entretantu Ekipa Konjunta kompostu husi Sekretariu Estadu Asuntu Topinimia no Organizasaun Urbana (SEATOU) Autoridade Munisipiu Dili, Diresaun Nasional Transporte Terestre (DNTT) Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) no FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDTL), hahu semana nee sei halo operasaun ba transporte no negosiu sira neebe okupa espasu publiku sira iha Kapital Dili.
Operasaun nee ekipa konjunta halo bazeia ba Dekretu-Lei 03/2024, “Higiene no Ordem Publika” Decreto-Lei N.° 33/2025 de 15 de Outubro Primeira Alterasaun ao Dekretu-Lei n.° 3/2017, de 22 de Marsu “Regime das Zonas de Estacionamento de Durasaun Limitada”
Dekretu-Lei Lei N.° 1/2025 de 12 de Março, “Medidas de Tutela da Legalidade Urbanistika”Dekretu-Lei n° 6/2003 de 3 de Abril, “Kodigu de Estrada” nomos Dekretu-Lei N.° 9 /2022 de 24 de Fevereiro, “Regime Juridiku da Edifikasaun e Urbanizasaun.
Tuir Sekretariu Estadu Asuntu Topinimia no Organizasaun Urbana (SEATOU), Germano Santa Brites, katak operasaun neebe ekipa konjunta halo nee ho objetivu, atu garante ema hotu neebe uza espasu publiku sira atu lao tuir regras neebe iha.
“Husi padraun legal sira nee mak hotu mak loke dalan ba ekipa konjunta hodi halo servisu no organiza sidade, atu tau regra orden publiku ba iha sosiedade nia leet, atu nunee sosiedade bele moris tuir regra,” hatete SEATOU, Germano.
Governante nee afirma, ekipa konjunta sei aviju no tau sinais ba estasionamentu ba iha fatin hotu-hotu iha kapital Dili nee tuir dekretu lei numeru 3 kona-ba rejime jona estasionamentu de durasaun limita.
Ekipa konjunta sei foti medida rigorozu ba komunidade sira neebe la kumpri no uza espasu publiku sai hanesan parazen kareta iha trotoar leten no dalan sira neebe DNTT tau ona sinais.
(car)






