DILI, STLTIMORLESTE.com — Hakribi sala, Arif Abdullah Sagran hato’o pedidu deskulpa ba povu Timor-Leste (TL) relasiona ho nia deklarasaun ho konteúdu “tiba-tiba merdeka”, ne’ebé hetan kestionamentu makaas husi publiku iha mídia sosiál.
Intervensaun ne’ebé hato’o liuhusi entrevista ida ne’ebé sai viral ne’e lori reasaun oi-oin husi komunidade. Rekoñese ba sala ne’ebé halo, Arif hato’o nia rekonesimentu publikamente.
“Hau iha fatin ne’e hato’o laran-sunseru pedidu deskulpa ba hau nia liafuan ne’ebé sai iha mídia sosiál relasiona ho entrevista ne’e. Hau espera buat ne’e labele sai fali hanesan ne’e, mós hau prontu rekoñese hau sala duni ne’e,” dehan Arif iha nia deklarasaun, Sesta (28/08/2026).
Nia esplika, intensaun husi liafuan hirak ne’e foka liu ba iha setór edukasaun nia importânsia, no la iha intensaun atu hatún dignidade povu nian.
Tuir nia, objetivu prinsipal husi liafuan hirak ne’e mak atu sublina katak dezenvolvimentu umanu liuhusi edukasaun mak sai xave ba futuru nasaun nian.
“Intensaun husi ema ruma katak ba edukasaun, hau nia fokus ne’e ba iha edukasaun. Hau atu dehan katak se laiha edukasaun, maski iha osan barak mós, moris sei ladiak. Importante hau fó intensaun husi hau nia laran hakarak diak ba Timor, ne’e mak tanba hau fokus iha edukasaun,” nia hatutan.
Arif mós rekoñese katak uza liafuan “tiba-tiba merdeka” ne’e la merese atu hato’o ba publiku Timor-oan sira, tanba bele hamosu interpretasaun ne’ebé la hanesan no hakanek sentimentu sidadaun sira ne’ebé servisu ba rai ida-ne’e.
“Hau sempre hanoin halo nusa para mós tanba povu Timor-Leste la simu liafuan ida hatete ‘tiba-tiba merdeka’. Tanba sa mak hasai liafuan ba Timor-oan, serake hanesan Timor-oan servisu ba rai ida-ne’e,” nia hateten.
Iha parte ketak veteranu Daniel Soares, hatete lia-fuan ka termu ne’ebé uza ne’e presiza haree husi perspetiva istóriku no prosesu luta ne’ebé naruk no kleur ne’ebé populu Timor-Leste liu ba, la’ós mai de’it derepente ka tiba-tiba nune’e de’it tuir ema nia hakarak.
“Hau hanoin katak deklarasaun hanesan ne’e presiza hetan atensaun seriedade hosi sidadaun hotu, tanba libertasaun ka independénsia Timor-Leste la’ós akontese de’it ho dalan fasil, maibé liuhusi sakrifísiu ne’ebé boot tebes husi jerasaun ba jerasaun durante okupasaun nia laran. Tan ne’e, bainhira iha lia-fuan ne’ebé minimiza prosesu istóriku ne’e, bele hamosu interpretasaun ne’ebé sala ka estraga sentimentu patriótiku nasionál,” dehan Daniel.
Entretantu akademista UNTL, Samuel de Araujo haktuir katak, kestaun ne’e merese sai nu’udar reflesaun ba ema hotu atu evita pronunsian ruma ne’ebé bele hamosu deskonfia ka laran-kanek ba povu, li-liu kona-ba memoria sakrifísiu ne’ebé hamosu dezafiu todan to’o ohin loron.
“Ita hotu nia dever mak atu kontinua proteje no valoriza istória ne’ebé harii ona ho ruin no raan, hodi nune’e labele iha tan ema ruma nia lia-fuan ne’ebé bele hatún ka hamate sakrifísiu povu nian iha tempu kotuk,” hatete Samuel.
(car)
