Orsamentu Boot, Rezultadu Ba Povu Mamuk

Foto: Espesial

DÍLI, STLTIMORLESTE.com — Orsamentu Estadu ne’ebé atinje billaun dolar amerikanu kada tinan seidauk hatudu mudansa signifikativa ba moris povu, enkuantu pobreza kontinua sai problema no investimentu ba agrikultura, empreza lokál no oportunidade servisu seidauk responde ba espetativa populasaun.

Dadus Orsamentu Jerál Estadu (OJE) hatudu katak iha 2023, orsamentu aprova hamutuk US$ 3,16 billaun; iha 2024, US$ 1,95 billaun; iha 2025, US$ 2,617 billaun; no iha 2026, US$ 2,291 billaun. Enkuantu proposta OJE 2027 ne’ebé Governu submete ona ba Parlamentu Nasionál hamutuk US$ 2.,568 billaun.

Montante orsamentu ne’ebé boot kada tinan ne’e hamosu kestaun kona-ba efetividade uza osan públiku, liuliu bainhira rezultadu ba povu seidauk hanesan ho espetativa.

Setór produtivu, hanesan agrikultura, empreza lokál no kriasaun empregu, presiza hetan investimentu ne’ebé bele hametin ekonomia no hadi’a rendimentu família.

Observadór Ekonomia, Arnaldo Soares da Silva, kritika gastu Estadu ne’ebé boot, maibé rezultadu ba moris povu seidauk signifikativu.

Nia konsidera katak despeza administrativa kontinua sai parte importante husi gastu públiku, enkuantu setór produtivu presiza apoiu ne’ebé forte liu.

“Ita haree orsamentu ne’ebé aprova iha Parlamentu Nasionál ne’ebé boot tebes, maibé ne’e hanesan siklu ida ne’ebé repete de’it. Osan tama no sai ho montante billaun, maibé taxa povu kiak nian no moris di’ak iha baze nafatin estagnadu,” Arnaldo hato’o ba STL, iha Akait, Dili, Sesta (23/10/2026).

Nia husu atu Governu no Parlamentu Nasionál halo avaliasaun kle’an kona-ba efetividade gastu públiku, atu asegura katak osan Estadu nian lori benefísiu reál ba sidadaun, liuliu família kiak no komunidade rurál.

Arnaldo mós sublinha katak investimentu públiku tenke fó prioridade ba área ne’ebé bele hasa’e produsaun nasionál, kria oportunidade servisu no hamenus dependénsia ba produtu importadu.

Ho nune’e, orsamentu la’ós de’it sustenta estrutura administrativa Estadu, maibé mós kontribui ba dezenvolvimentu ekonomia no hadi’a moris povu.

Akademiku Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Samuel da Silva, mós konsidera katak planeamentu orsamentu presiza bazeia ba dadus sientífiku no demográfiku, atu alokasaun osan responde ba nesesidade reál populasaun no fó impaktu ba dezenvolvimentu ekonómiku.

“Iha perspetiva akademika, ita haree katak gastus Estadu nian barak liu mak lakon iha despeza korrente no la’ós iha kapital umanu ka infraestrutura ekonomia ne’ebé produtiva. Se ita kontinua ho modelu orsamentu hanesan ne’e, kbiit ekonomia povu nian sei nafatin vulnerável no labele kompete iha rejiaun,” Samuel da Silva fó sai nia komentáriu krítiku.

Samuel sublinha katak mudansa iha sistema orsamentu importante atu hamenus dependénsia ba Fundu Petrolíferu no hametin baze ekonomia nasionál.

Nia hanoin katak agrikultura, dezenvolvimentu empreza lokál no formasaun rekursu umanu tenke hetan investimentu ne’ebé planeadu no sustentável.

Maski orsamentu Estadu atinje montante billaun dolar amerikanu kada tinan, dezafiu boot mak asegura katak osan ne’e bele transforma moris povu. Tanba ne’e, efetividade gastu públiku tenke sukat husi rezultadu ne’ebé populasaun sente, la’ós de’it husi montante osan ne’ebé aprova.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *