AMBENO, STLTIMORLESTE.com — Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (RAEOA), Regio da Cruz Salu dehan, autoridade kansela ona kontratu projetu rua ne’ebé abandona iha Oecusse, no sei uza mekanizmu legal atu kontinua obra sira.
Regio da Cruz Salu dehan, desizaun ne’e envolve konstrusaun Eskola Básika Filial (EBF) Kinat, Suku Monemeko, no obra estrada husi Suku Malelat, Postu Administrativu Pasabe, ba Kusi, Suku Lelaufe no Suku Ban Afi.
Nia ko’alia ba jornalista sira iha Salaun Gabinete Autoridade RAEOA, Oebau, Sidade Oecusse, Terça-feira (15/09/2026).
“Ami hapara ka kansela tiha ona projetu rua ne’ebé abandona, mak projetu EBF Kinat no obra estrada iha Postu Administrativu Pasabe liga ba Bairro Kusi, Suku Lelaufe no Suku Ban Afi,” dehan Regio.
Nia esplika katak, Komisaun Anti-Korrupsaun (KAK) haruka rekomendasaun ba Autoridade RAEOA atu hapara kontratu sira ne’e, enkuantu prosesu administrativu no legal kontinua.
Regio dehan, kanselamentu kontratu la signifika obra sira sei para. Tuir nia, Autoridade sei uza mekanizmu aprovizionamentu tuir lei atu hili kompanhia seluk hodi kontinua no kompleta obra ne’ebé abandona.
Nia mos dehan, Autoridade presiza evita projetu sira abandona kleur tanba situasaun ne’e bele prejudika planu dezenvolvimentu no nesesidade komunidade.
“Kuandu projetu ida abandona, ne’e fó prejuízu ba obrigasaun governu atu responde ba nesesidade seluk. Ezemplu estrada Kusi iha Lelaufe, ne’ebé importante ba konektividade komunidade sira ne’ebé hela iha área izoladu atu lori sira nia produtu ba merkadu,” afirma Regio.
Nia haktuir katak, iha kazu balu kompanhia sira hetan extensaun kontratu, maibé bainhira extensaun akontese dala barak, Autoridade presiza haree ho kuidadu tanba bele afeta implementasaun projetu.
Regio dehan Autoridade halo ona deliberasaun atu hapara kontratu sira ne’e no parte aprovizionamentu sei prepara mekanizmu tuir lei hodi kontinua obra.
“Tuir Lei Númeru 3, ami halo deliberasaun atu foti desizaun hanesan ne’e no publika iha Jornal da República, no informa entidade tutelar no superintendente RAEOA iha Ministériu Administrasaun Estatál,” afirma nia.
KAK rekomenda kanselamentu kontratu
Diretor Rejional Servisu Obras Públiku RAEOA, Remigio Nuno Sila, dehan KAK haruka dokumentu ba Autoridade RAEOA kona-ba projetu rua ne’ebé abandona.
Nia identifika projetu EBF Kinat ne’ebé atribuídu ba kompanhia Tafen Kuan, kompanhia lokal Oecusse, no obra estrada husi Suku Malelat, Pasabe, ba Kusi, Suku Lelaufe, no Suku Ban Afi, ne’ebé atribuídu ba kompanhia CP.
“Ita hetan surat ida husi KAK katak projetu sira ne’ebé abandona husi kompanhia rua ne’e presiza hapara kontratu. Maibé hapara kontratu la signifika obra sei para. Obra sei kontinua ho kontratu kompanhia seluk,” dehan Remigio.
Nia dehan, KAK rekomenda RAEOA atu hapara kontratu tanba kompanhia sira la kumpri oráriu no orientasaun servisu tuir prazu kontratu.
“KAK rekomenda ba Autoridade RAEOA atu hapara kontratu, nune’e submete ba aprovizionamentu hodi loke tenderizasaun foun atu kompanhia seluk kontinua obra, liuliu EBF Kinat no estrada husi Malelat ba Kusi, Lelaufe no Ban Afi,” afirma Remigio.
Ekipa Obras Públiku agora halo identifikasaun ba item serbisu sira ne’ebé seidauk hala’o, hodi prepara prosesu kotasaun no tenderizasaun foun ba kompanhia seluk.
Komunidade husu estrada kontinua
Jestor Postu Administrativu Pasabe, Paulino Marques, lamenta obra estrada ne’ebé abandona tanba estrada ne’e konsidera importante ba konektividade komunidade.
Nia husu Autoridade RAEOA atu kontinua obra estrada Malelat–Kusi, tanba kuandu estrada di’ak, komunidade Ban Afi bele asesu merkadu iha Vila Oecusse ho distánsia badak liu kompara ho rota liuhusi Abani no Nibin, Postu Administrativu Oesilo.
“Ami nu’udar Jestor Postu Administrativu Pasabe husu nafatin ba governu no Autoridade atu kontinua obra estrada Kusi ba Malelat. Kuandu estrada ne’e di’ak, sei fasilita povu asesu ba merkadu kapital Oecusse husi Suku Ban Afi,” dehan Paulino.
PDHJ kontinua investigasaun
Antes, Provedoria Direitus Humanus no Justisa (PDHJ), Virgílio da Silva Guterres, hamutuk ho ekipa investigasaun, vizita obra EBF Kinat iha Suku Monemeko no haree kondisaun obra ne’ebé abandona.
Virgílio dehan PDHJ sei kontinua investigasaun atu garante osan estadu ne’ebé uza ba projetu ne’e la lakon no kompanhia responsabiliza ba obra.
“Hau mai iha Aldeia Kinat hodi haree konstrusaun EBF Kinat ne’ebé abandona husi kompanhia Tafen Kuan. Prosesu investigasaun sei kontinua atu garante osan estadu ne’ebé finansia obra ida ne’e,” dehan Virgílio.
Nia subliña katak konstrusaun eskola tenke fó benefísiu ba futuru labarik sira, tanba abandonamentu obra bele afeta asesu sira ba infraestrutura edukasaun.
(jos)







