Governu Submete Ona Proposta Lei Siberseguransa PN

DILI, STLTIMORLESTE.com – Governu submete ona projetu proposta ba Parlamentu Nasional (PN) hodi husu autorizasaun lejizlativa hodi aprova pakote lejizlativu integradu ida kona-ba siberseguransa, neebe sei kobre krime no prosesu kriminal sira iha ambitu dijital no definisaun rejime juridiku siberespasu nasional nian.

Proposta nee hetan aprovasaun husi Konselhu Ministru iha loron 22 fulan Julhu, aprezenta husi Ministru Prezidénsia Konselhu Ministrus, Agio Pereira, no enkamina ba Parlamentu Nasional husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.

“Inisiativa nee ho objetivu atu fo ba Timor Leste enkuadramentu juridiku ida neebe modernu no koerente hodi hatan ba aumentu ameasa sira iha espasu sibernetiku, atu nunee bele hametin kapasidade Estadu nian hodi prevene, investiga, kombate no hamenus kriminalidade informatika, proteje infraestrutura kritika sira, no mos promove ambiente dijital ida neebe seguru liu ba sidadaun, empreza no instituisaun sira,” haktuir nota komunikadu imprensa neebe STL asesu husi governu, Sesta (31/07/2026).

Espozisaun motivu sira husi proposta nee destaka dependensia neebe aumenta ba teknolojia dijitál sira no aumentu risku sira neebe relasiona ho atake sibernetiku sira, fraude informatika, violasaun dadus, diseminasaun konteudu ilísitu, no forma krime sira seluk neebe pratika iha ambiente dijital.

Proposta autorizasaun lejizlativa sei permite Governu atu aprova diploma sira lubuk ida neebe inklui Estratejia Nasional Siberseguransa, rejime jurídiku ba seguransa siberespasu nasional nian, rejime ba servisu dijital, no mos enkuadramentu penal no prosesual penal neebe aplikavel ba krime sira neebe komete iha ambiente dijital, inklui regra sira neebe relasiona ho rekolla, prezervasaun no utilizasaun prova eletronika.

“Iha ambitu autorizasaun neebe husu, Governu bele define tipu krime foun neebe komete iha ambiente dijital, estabelese mekanizmu prosesual espesífiku ba prevensaun, investigasaun no hamenus krime sibernetiku, regula rekolla no prezervasaun prova dijital, define responsabilidade husi fornesedor servisu dijital no mos mekanizmu notifikasaun,” tenik komunikadu.

Aleinde nee sei halakon ka blokeiukonteudu ilisitu, reforsa kooperasaun internasional kona-ba krime sibernetiku, kria rejime protesaun ida ba denunsiantesira, ho atensaun espesial ba seguransa labarik sira-nian iha ambiente online, no mos estabelese arkitetura nasional ida ba governasaun, monitorizasaun, prevensaun, resposta no koordenasaun iha asuntu siberseguransa nian.

Proposta nee prevee mos definisaun husi regra sira neebe relasiona ho protesaun ba dadus pesoal sira no privasidade, kadeia husi raiprova dijital sira, garantia prosesual sira, no mos kontrolu judisial ba medidas restritivas direitus nian, nunee mos kriasaun autoridade nasional siberseguransa nian ida no mekanizmu kooperasaun entre entidade nasionál no internasional sira.

Entre medida sira neebe inklui ona iha mos protesaun ba infraestrutura kritika sira, regulamentu ba dever husi fornesedor servisu dijital nian sira,kampania sensibilizasaun no kapasitasaun institusional, no mos rejime protesaun espesifiku ida ba denunsiante sira iha asuntu krime sibernetiku nian.

“Ho inisiativa ida nee, Governu iha intensaun atu garante katak Timor-Leste iha enkuadramentu legal ida neebe alinadu ho prátika internasional sira neebe diak liu, ne’ebé iha kapasidade atu hametin seguransa iha siberespasu nasional, proteje sidadaun sira-nia direitu, no mos apoia dezenvolvimentu ekonomia no servisu dijital neebe seguru.

(alb)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *