DILI, STLTIMORLESTE.com — Konsellu Ministrus aprova reforma lejizlasaun eleitorál, Roteiru Nasionál ba Implementasaun Kompromisu Ekonómiku ASEAN 2026–2030 no alterasaun ba Lei Investimentu Privadu, iha enkontru lidera husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palásiu Governu, Dili, Kuarta-feira (21/10/2026).
Reforma Eleitorál Fó Atensaun ba Asesibilidade
Proposta reforma lejizlasaun eleitorál ne’ebé aprezenta husi Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, iha objetivu atu moderniza no armoniza lei eleitorál ho sistema rejistu eleitorál, hodi hadi’a asesibilidade no fasilita sidadaun sira atu ezerse sira-nia direitu votu.
Proposta ne’e inklui alterasaun daruak ba Lei Eleitorál Munisipál, Lei Resenseamentu Eleitorál, Lei Eleitorál Parlamentu Nasionál no Lei Eleitorál Prezidente Repúblika.
Medida prinsipál sira inklui introdusaun boletin votu iha sistema Braille ba eleitór ho defisiénsia vizuál, apoiu ba eleitór sira ne’ebé iha difikuldade atu movimenta no votu asistidu iha situasaun ne’ebé lei permite.
Governu propoin mós atu estende oras votasaun iha estranjeiru to’o tuku 20:00 ba eleisaun Prezidente Repúblika no Parlamentu Nasionál, atu fasilita partisipasaun sidadaun Timoroan sira ne’ebé hela iha diáspora.
Iha área rejistu eleitorál, reforma ne’e sei hametin digitalizasaun liuhusi formuláriu eletróniku, rejistu dadus biométriku, fotografia eleitór no introdusaun kódigu QR iha kartaun eleitorál.
Proposta ne’e permite mós atu kria komisaun rejistu eleitorál iha nasaun sira ne’ebé Timor-Leste la iha reprezentasaun diplomátika. Komisaun hirak ne’e sei envolve sidadaun Timoroan na’in rua ne’ebé iha idoneidade provada no hela iha nasaun hirak ne’e.
Enkuantu ba kandidatura Prezidente no Vise-Prezidente Munisípiu ne’ebé aprezenta husi grupu sidadaun, proposta ne’e kontinua ezije apoiu hosi pelumenus 5% eleitór rejistadu iha munisípiu refere. Rekizitu foun mós obriga atu iha pelumenus proponente na’in 50 hosi kada subunidade ne’ebé forma parte munisípiu refere.
Maski Konsellu Ministrus aprova proposta sira ne’e, mudansa hirak ne’e sei kontinua tuir prosesu lejizlativu antes bele tama iha vigór.
ASEAN: Governu Estabelese Roteiru 2026–2030
Iha enkontru ne’e, Konsellu Ministrus aprova mós Roteiru Nasionál ba Implementasaun Kompromisu Ekonómiku ASEAN ba períodu 2026–2030, ne’ebé aprezenta husi Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, hamutuk ho Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel.
Roteiru ne’e sai nu’udar kuadru nasionál atu koordena implementasaun kompromisu ekonómiku sira ne’ebé Timor-Leste asume iha ASEAN, ho prioridade, asaun no responsabilidade institusionál ne’ebé define klaru.
Dokumentu ne’e akompaña husi Planu Asaun Estratéjiku Setoriál 19 ba períodu 2026–2030 no Planu Traballu Setoriál 19 ba 2026–2027, ne’ebé transforma kompromisu sira ba reforma no asaun konkreta iha setór oioin.
Ministériu no instituisaun públika relevante sira sei responsabiliza ba implementasaun tuir sira-nia área kompeténsia. Ministériu Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, liuhusi koordenasaun Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, sei akompaña no konsolida informasaun kona-ba progresu, obstákulu no medida atu rezolve problema sira.
Governu sei hala’o monitorizasaun no revizaun periódika atu asegura katak implementasaun kompromisu sira ne’e alinha ho prioridade nasionál no evolusaun polítika ekonómika ASEAN.
Governu Aprova Mós Medida Investimentu no Saúde
Aleinde reforma eleitorál no roteiru ASEAN, Konsellu Ministrus aprova mós rejime promosaun estraordinária ba profisionál saúde sira ba tinan 2026, alterasaun ba Lei Investimentu Privadu no ajustamentu temporáriu ba folin referénsia materiál balu ne’ebé uza iha obras públikas.
Aprovasaun sira ne’e hatudu katak Governu kontinua foka ba atualizasaun lejizlasaun, hadi’a sistema eleitorál, implementa kompromisu ekonómiku rejionál no ajusta medida sira ne’ebé relasiona ho investimentu no prestasaun servisu públiku.
(jos)






