Osan Estadu Sai, Produtu Estranjeiru Tama

Foto: Espesial

DILI, STLTIMORLESTE.com — Osan Estadu kontinua sai ba selu produtu importadu, enkuantu produsaun lokál seidauk forte atu responde ba nesesidade merkadu internu. Dependénsia ne’e hamosu preokupasaun kona-ba sustentabilidade ekonomia Timor-Leste.

To’o daudaun ne’e, Timor-Leste kontinua depende ba produtu alimentár no sasán báziku husi rai-li’ur, atu responde ba nesesidade konsumu lor-loron.

Situasaun ne’e hatudu katak merkadu nasionál sei vulnerável, tanba oferta produtu lokál seidauk sufisiente.

Kondisaun ne’e la’ós de’it halo osan sai ba estranjeiru, maibé mós limita oportunidade ba produtores lokál atu dezenvolve sira-nia negósiu.

Importasaun ne’ebé aas bele aumenta presaun ba ekonomia nasionál, liuliu bainhira folin produtu iha merkadu internasionál sa’e.

Iha sorin seluk, setór agrikultura no indústria ki’ik iha Timor-Leste kontinua enfrenta obstákulu, inklui falta kapital, teknolojia, infraestrutura no asesu ba merkadu.

Limitasaun hirak ne’e halo produtores lokál susar atu kompete ho produtu importadu. Ho Fundu Petrolíferu ne’ebé enfrenta risku esgotamentu, dependénsia ba importasaun hamosu pergunta kona-ba oinsá Timor-Leste bele garante sustentabilidade ekonomia iha futuru.

Bainhira osan Estadu kontinua sai ba sosa produtu rai-li’ur, enkuantu produsaun nasionál la hetan investimentu sufisiente, ekonomia sei nafatin vulnerável.

Observadór ekonomia Manuel da Costa hato’o preokupasaun kona-ba situasaun ne’e, no alerta katak dependénsia ba importasaun, bele sai obstákulu ba dezenvolvimentu ekonomia nasionál se la iha mudansa estruturál.

“Osan Estadu sai, produtu estranjeiru tama, enkuantu produsaun lokál seidauk hetan apoiu sufisiente. Se ita la muda polítika ekonomia, dependénsia ba importasaun sei kontinua sai dezafiu boot ba nasaun,” dehan Manuel da Costa ba STL, iha Akait, Díli, Kinta (15/10/2026).

Atu responde ba problema ne’e, Manuel dehan Governu presiza dezenvolve polítika ekonomia ne’ebé fó prioridade ba produsaun nasionál.

Apoiu ba agrikultór, fasilidade kréditu ba emprezáriu lokál, redusaun kustu matéria-prima no investimentu iha teknolojia bele ajuda aumenta kapasidade produsaun.

Aleinde ne’e, investimentu iha edukasaun no formasaun téknika mós importante, atu prepara rekursu umanu lokál.

Ho koñesimentu no abilidade ne’ebé adekuadu, traballadór no emprezáriu sira bele aumenta produtividade no kria oportunidade empregu sustentável.

Iha parte ketak Akademista husi Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Daniel Sousa, mós hato’o nia hanoin kona-ba nesesidade atu hametin produsaun lokál.

Nia subliña katak universidade no instituisaun akademika sira bele kolabora ho Governu atu dezenvolve kapasidade téknika no produsaun nasionál.

“Kbiit ekonomia rai-laran nian labele moris de’it ho asistensializmu ka osan ne’ebé sai ba li’ur. Ita presiza mudansa estrutural iha edukasaun, formasaun téknika no apoiu efetivu ba agrikultura atu hamenus dependénsia ba importasaun,” dehan Daniel Sousa.

Daniel Sousa mós konsidera katak dezenvolvimentu ekonomia presiza vizaun longu prazu, ho polítika ne’ebé liga edukasaun, formasaun profisionál no investimentu iha setór produtivu.

(car)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *