DILI, STLTIMORLESTE.com — Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona dehan, tempu ona atu harii Supremu Tribunal Justisa (STJ), atu hatudu ba mundu katak Tribunal Timor-Leste (TL) bele halao nia responsabilidade ho kapasidade rasik.
Carmona dehan, hili tiha juízes ba Tribunal Supremu, tenke fó oportunidade ba juízes sira atu hatudu sira-nia kapasidade. Se presiza, suporta husi profisionál internasionál bele uza atu ajuda prosesu.
“Hamosu Supremu Tribunal ne’e la’ós atu mosu de’it, maibé atu hatudu ba mundu katak Tribunal Timor-Leste bele. La’ós de’it hamutuk bele ka lae, maibé Tribunal bele ona,” dehan Carmona ba jornalista sira iha Parlamentu Nasionál, Tersa nee (15/09/2026).
Nia hatutan katak, instalasaun Tribunal Supremu ne’e parte husi prosesu tranzisaun husi UNTAET to’o agora. Tuir nia, iha situasaun atual, Tribunal Rekursu iha kompeténsia rua no bele halao funsaun ne’ebé relasiona ho Tribunal Supremu.
“Dala ruma ema bolu Prezidente Tribunal Rekursu, no mos bele bolu Prezidente Tribunal Supremu,” nia dehan.
Carmona mos ko’alia kona-ba prosesu instalasaun STJ, ne’ebé tuir nia hanoin tenke halao ho klaridade no evita konflitu interese.
Nia dehan, iha prosesu hili juízes, ema ne’ebé iha interese diretu iha desizaun tenke ses husi prosesu.
“Se Afonso Carmona nia naran iha laran, nia tenke ses, tanba KSMJ iha nia reprezentante sira,” dehan Carmona.
Relasiona ho prosesu ezame ba juízes, Carmona dehan rezultadu tenke konsidera ho justisa no transparénsia, tanba juízes sira ne’ebé envolve iha prosesu ne’e mos bele afetadu husi desizaun.
Tuir Artigu 128 Konstituisaun RDTL, Konsellu Superior Magistratura Judisial (KSMJ) iha papél importante iha prosesu ne’ebé relasiona ho juiz sira.
Iha fatin ketak, jurista Sérgio Dias Quinta dehan, importante liu mak juízes ne’ebé sei halao knar iha STJ tenke iha kapasidade no independénsia, atu bele halao sira-nia responsabilidade ho di’ak.
“Hau hanoin importante mak juízes sira tenke iha kapasidade di’ak, independente atu halao knar ho di’ak, atu lori justisa lao ba oin,” dehan nia.
Nia hatutan katak, bainhira STJ estabelese ona, instituisaun ne’e sei sai hanesan tribunal aas liu ba foti desizaun kona-ba prosesu judisiál sira.
(ter)
